“Tôi có một giấc mơ” – Martin Luther King, Jr.
Chế độ nô lệ và sự phân biệt chủng tộc đối với người da đen luôn là một mảng quan trọng trong lịch sử cận-hiện đại của Hoa Kỳ
Từ năm 1500, trong những chuyến tàu chở nô lệ đầu tiên đến Mỹ, những người nô lệ da đen bị lùa từ châu Phi sang. Họ bị đối xử như súc vật đúng nghĩa (vì luật pháp bấy giờ không coi họ là con người), làm việc 16 giờ 1 ngày và không được hưởng bất cứ quyền gì... “Ta mang một trái tim và tấm lòng của một vì vua” – Elizabeth I
Nữ Hoàng Elizabeth I , Tilbury, 1588
Nữ hoàng Elizabeth I (1533 –1603) là Nữ hoàng Anh và Nữ hoàng Ireland từ ngày 17 tháng 11 năm 1558 cho đến khi qua đời. Bà được biết đến với những danh hiệu khác như Nữ hoàng Đồng trinh, Gloriana, hoặc Good Queen Bess, và trở nên bất tử với tên Faerie Queene trong thiên sử thi cùng tên của Edmund Spenser. Thời trị vì của Elizabeth I kéo dài 45 năm, cống hiến một giai đoạn ổn định rất quí báu...
“Tôi tin tưởng vào luật lệ của tình yêu” – Clarence Darrow
"
I BELIEVE IN THE LAW OF LOVE – Tôi tin tưởng vào luật lệ của tình yêu
"
Đó là kim chỉ nam cho một bài bào chữa trình bày trong bảy giờ đồng hồ của Clarence Seward Darrow trong vụ án Henry Sweet. Đây là vụ án đánh dấu một bước ngoặc của lịch sử nước Mỹ trong tiến trình khắc phục sự kỳ thị chủng tộc, tàn tích của chế độ nô lệ ngày xưa.
Dựa trên lập luận rằng chúng ta ai cũng có thành kiến,... “Ý chí của chúng ta và nước Đức của chúng ta sẽ chiến thắng” – Hitler
Ngày 1 tháng 9 năm 1939, 4:45 phút, chiến tranh Thế Giới 2 bùng nổ, Đức đột ngột tấn công Ba Lan trong đêm không hề có tuyên chiến.
Sáng ngày 1 tháng 9, bài diễn văn này của Adolf Hitler được đọc và nhanh chóng được biết đến ở nhiều nước trên thế giới (tuy đây chỉ là bài diễn văn đọc trước quốc hội Đức) với nội dung chủ yếu là các nước đồng minh đã ép Đức đến mức phải tiến hành chiến tranh thế giới,... “Trong thời bình phong trào Cộng sản không bao giờ đủmạnh” – Iosif Vissarionovich Stalin
Bài diễn văn này xuất hiện trong 1 giai đoạn lịch sử rất phức tạp…
(1) cho nên trong quá trình viết, mình đã cố gắng khái quát tình hình thế giới để mọi người “cảm” tốt hơn, vì vậy, phần giới thiệu sẽ hơi rắc rối và dài dòng mong mọi người ráng nuốt !
(2) khi đánh giá Stalin và các cảm nhận của ông trong bài diễn văn, có nhiều ý kiến khác nhau. Mình cũng cố gắng đưa ra các nhận định khách quan nhất...
“Xin hãy tiến lên” – Winston Churchill
Sau chiến tranh thế giới thứ 2, có rất nhiều sự việc được đem ra mổ xẻ và phân tích, và (như thường lệ) có rất nhiều từ “nếu” được đặt ra nhằm giúp mọi người tưởng tượng về các kịch bản: “nếu Đức đánh chiếm Anh ?”, “nếu Hitle không tấn công Liên Xô mà cũng cố châu Âu và xâm chiếm Bắc Phi” …Và trong các “nếu” đó, nổi bật là câu mọi người hay hỏi “liệu nước Anh (và thế giới) sẽ ra sao, nếu không có... “Điều duy nhất chúng ta phải sợ hãi chính là sự sợ hãi” – Diễn văn nhậm chức của TT Roosevelt
Lần này, chúng ta sẽ cùng nhau đọc hai bài diễn văn nổi tiếng của Franklin Delano Rosevelt (1882 – 1945, thường được gọi tắt là FDR) , vị tổng thống thứ 32 của nước Mỹ, người mà đánh giá là vị tổng thống số 1 của nước Mỹ (theo đánh giá của các học giả Anh năm 2010). Đây là hai bài diễn văn tiêu biểu cho chính sách và thành tựu của ông ở cương vị tổng thống: lèo lái nước Mỹ qua cuộc Đại Khủng Hoảng... “Một ngày ô nhục sẽ sống mãi” – Diễn văn Trân Châu Cảng của Roosevelt
Bài diễn văn của Roosevelt đọc ngày 7 tháng 12 năm 1941 trước quốc hội, giữa lúc nước Mỹ đang bàng hoàng trước cuộc tấn công bất ngờ của quân Nhật vào Trân Châu Cảng…Trước đó 1 ngày, Nhật và Mỹ vẫn đang trong quá trình đàm phán về hòa bình cho biển Thái Bình Dương. Dù cả hai bên đều thấy cuộc đàm phán đang đi vào bế tắc, nhưng người Mỹ, với sự tự tin của 1 nước lớn và giàu có, tin rằng Nhật... “Ngọn lửa đấu tranh của người Pháp không được tắt và sẽ không tắt” – De Gaulle
Tháng 5 năm 1940, Đức tấn công Đồng Minh, liên quân Đồng Minh nhanh chóng thảm bại. Nước Anh rút toàn bộ quân đội về nước với hy vọng giữ được nước Anh. Chính phủ lưu vong của các nước Đồng Minh chạy sang Anh.
Tháng 6, nước Pháp còn lại đơn độc trong cuộc chiến với Đức, và nhanh chóng bị nghiền nát. Đức duyệt binh trên đại lộ Champs Elyssés.
Chính phủ Pháp đứng trước lựa chọn: chiến hay hàng ?
- Nếu tiếp tục chiến đấu, thì... “Khi chúng ta tới Berlin, đích thân tôi sẽ bắn tấm hình của tên chó đẻ Hitler” – Diễn văn “Máu và Gan” của tướng Patton
Ngày 6 tháng 6 năm 1944, các nước Đồng Minh đổ bộ vào Normandy trong chiến dịch Overlord, bắt đầu cho sự kết thúc của chế độ Phát Xít tại châu Âu. Bài diễn văn này đọc trước đó 1 ngày cho quân Mỹ (lúc bấy giờ vẫn còn ít kinh nghiệm so với quân Đồng Minh) trước khi họ bước vào trận chiến.
Chúng ta hãy đọc và cảm nhận văn phong cực kỳ “thô kệch” đặc trưng của tướng Patton. Binh sĩ Mỹ thích văn phong này... “Kẻ thù đã bắt đầu sử dụng một quả bom mới và hiểm ác nhất” – Tuyên bố đầu hàng của Nhật hoàng Hirohito
Tháng 8 năm 1945, chiến tranh thế giới thứ 2 đi đến hồi kết. Nhật Bản là nước duy nhất còn lại của phe Trục (Đức và Ý đều đã đầu hàng vô điều kiện). Giờ đây cả thế giới nhằm vào Nhật bản và thất bại của quân Nhật là không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên, Nhật Bản với tinh thần ngoan cường của mình vẫn chiến đấu đến cùng, liên tục diễn ra những cuộc tấn công liều mạng của quân Nhật vào quân Đồng Minh, những cuộc... “Hẹn hò với định mệnh” – Diễn văn Độc Lập Ấn Độ của Jawaharlal Nehru
Đầu năm 1947, sau hơn 1 thế kỷ bền bỉ chống lại ách thống trị của người Anh, Ấn Độ giành được quyền độc lập.
Chiến thắng này là một thành công “thần kỳ” của nhóm các nhà cách mạng ôn hoà vì họ đã liên kết được các nhóm sắc tộc (Hindu và Hồi Giáo) và các tiểu quốc (565 tiểu quốc) căm thù nhau đứng cùng 1 chiến tuyến, để tạo sức ép buộc người Anh trao trả độc lập. Thực tế là từ năm 1800 đến nay,... “Tôi là bị cáo đầu tiên” – Nelson Mandela
Cuối thế kỷ 19, cuộc Cách Mạng Công Nghiệp diễn ra ở châu Âu, máy móc được áp dụng rộng rãi, nhu cầu về nguyên liệu và thị trường tiêu thụ tăng vọt (vì sản xuất ra quá nhiều hàng hoá). Thị trường châu Âu không đáp ứng nổi nhu cầu này.
Các nước châu Âu bắt đầu đi tìm thị trường và nguồn tài nguyên mới, và châu Phi là 1 miếng mồi ngon. Các nước tư bản đổ xô vào giành giật thuộc đia ở châu Phi. Để... “Họ đều là những người tốt” – Éamon de Valera
Lịch sử của Ireland trải dài suốt 800 năm từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 20 là 1 giai đoạn xung đột và bất ổn kéo dài của người dân Ireland chống lại ách đô hộ của Vương Quốc Anh, lồng thêm vào đó là cuộc xung đột tôn giáo giữa Công Giáo La Mã và Kháng Cách (hay trong trường hợp này là Anh Giáo):
Cuối thế kỷ 12, nước Anh xâm chiếm toàn bộ Ireland và áp đặt ách đô hộ của mình lên Ireland.
Một thế... “Đừng hỏi tổ quốc có thể làm gì cho bạn; hãy hỏi bạn có thể làm gì cho tổ quốc” & “Tôi là người Berlin” – John F. Kennedy
"
"
Ngày 20 tháng 1 năm 1961, John F.Kennedy tuyên thệ nhậm chức tổng thống Hoa Kỳ. Lúc này tình hình chiến tranh lạnh đang căng thẳng trên thế giới.
2 khối Tư Bản Chủ Nghĩa và Xã Hội Chủ Nghĩa vẫn đối đầu và chạy đua vũ trang ngày càng quyết liệt: khối Warszawa thành lập năm 1955, chiến tranh ở Việt Nam, mâu thuẫn tại Berlin, Liên Xô đang thắng thế trong công nghệ vũ trụ (phóng phi thuyền không người lái đầu tiên – 1957),... “Các bạn không thể ghét gốc rễ của một cây mà không ghét chính cây đó” – Malcom X
Tuần trước chúng ta đã đã đọc một bài giới thiệu dài dòng về chế độ nô lệ và sự phân biệt chủng tộc đối với người da đen trong lịch sử cận-hiện đại của Hoa Kỳ. Chúng ta đã biết về , là 1 trong 2 người được xem là đóng góp nhiều nhất cho sự xoá bỏ phân biệt chủng tộc, thông qua bài diễn văn nổi tiếng thế giới “tôi có một giấc mơ” rung động lòng người
Hôm nay chúng ta có dịp biết về... “Tôi thường bị kỳ thị vì tôi là phụ nữ nhiều hơn vì tôi là người da đen” – Shirley Chisholm
Xã hội Mỹ vào khoảng thập niên 60-70 rất xáo trộn và xung đột bởi sự xung đột giữa những tư tưởng xã hội cũ và mới. Các phong trào nhân quyền liên tục nổ ra, như phong trào đòi bình đẳng cho người da đen, phong trào đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ, phong trào người đồng tính (sự kiện Stonewall), ngoài ra còn có các cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam !
Một loạt các cuộc ám sát John F. Kennedy (1963), Malcolm X (1965),... Cuộc Khủng hoảng Tháng Mười, “Những nạn nhân bị bắt cóc là ai?” – Pierre Trudeau
Chúng ta tìm hiểu về bài diễn văn xuất hiện vào một trong những hoàn cảnh lịch sử đặc biệt nhất của Canada: thời điểm duy nhất nước này phải áp dụng Thiết Quân Luật (War Measures Act) trong thời bình, và phong trào khủng bố đòi ly khai của Quebec đạt đỉnh điểm.
Để hiểu hơn về thời điểm này, chúng ta ngược dòng lịch sử khoảng 5 thế kỷ trước …
Vào thời điểm đó, các nước Châu Âu (theo chân Christopher Columbus) tiến hành khám phá... 
